చేనేత కార్మికుడికి చేతులు పోయే ముందు కళ్లు పోతాయి. దశాబ్దాల పాటు సరైన వెలుతురు లేని చోట దారాలు లెక్కపెట్టడం చేసే పని అది. ఇలాంటి వారి కోసం కంటి చికిత్స, కళ్లద్దాలకు పేరు పెట్టి మరీ డబ్బు ఇచ్చే కేంద్ర పథకం ఒకటి ఉంది — ఆస్పత్రి ఖర్చు, ప్రసూతి, ఆయుర్వేద చికిత్స, పుట్టిన బిడ్డ కవరేజ్తో కలిపి ఒకే రూ. 15,000 ప్యాకేజ్లో. పైగా అది పాత (pre-existing) జబ్బులను కూడా కవర్ చేస్తుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలో దాదాపు ఏ నేత కార్మికుడూ దీన్ని క్లెయిమ్ చేయలేదు — ఎందుకంటే అందులో అసలు ఏమేం ఉన్నాయో ఎవరూ ప్రచురించలేదు. ఈ పేజీలో కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ ప్రచురించిన ఆ పూర్తి విడివిడి జాబితాను, వరుస వరుసగా ఇస్తున్నాం.
చేనేత కార్మికుల ఆరోగ్య బీమా పథకం — అంశాల వారీగా
ఈ పథకం రూ. 15,000 ప్యాకేజ్ ఇస్తుంది, అందులో పాత జబ్బులు, కొత్త జబ్బులు రెండూ కవర్ అవుతాయి. ఈ మాట చాలా ముఖ్యం — ఇప్పటికే దీర్ఘకాలిక జబ్బు ఉన్న నేత కార్మికుడిని ఇది మినహాయించదు. ప్రైవేట్ ఆరోగ్య బీమా ఉత్పత్తులు చేసేదానికి ఇది సరిగ్గా వ్యతిరేకం.
ఆ మొత్తం వైద్య పరిస్థితుల వారీగా ఇలా విభజించబడింది:
| దేనికి | మొత్తం |
|---|---|
| ఆస్పత్రిలో చేరడం — ముందు, తర్వాత ఖర్చుతో కలిపి | రూ. 15,000 |
| OPD — ఒక్కో జబ్బుకు పరిమితి | రూ. 7,500 |
| డొమిసిలియరీ హాస్పిటలైజేషన్ — ఇంట్లోనే చికిత్స | రూ. 4,000 |
| ఆయుర్వేద, యునాని, హోమియో, సిద్ధ చికిత్స | రూ. 4,000 |
| ప్రసూతి ప్రయోజనం — మొదటి ఇద్దరు పిల్లలకు, ఒక్కొక్కరికి | రూ. 2,500 |
| కళ్లద్దాలు | రూ. 250 |
| కంటి చికిత్స | రూ. 75 |
| పుట్టిన బిడ్డ కవరేజ్ | రూ. 500 |
వీటిలో రెండింటిని మళ్లీ చూడాలి.
డొమిసిలియరీ హాస్పిటలైజేషన్ రూ. 4,000. వారం రోజులు మగ్గం వదిలి వెళ్లలేని, లేదా ఆస్పత్రి చాలా దూరంగా ఉన్న నేత కార్మికుడికి ఇంట్లోనే తీసుకున్న చికిత్సకు కూడా కవరేజ్ ఉంది. ఇలాంటి కేటగిరీ ఒకటి ఉందని చాలామందికి అసలు తెలియదు.
ఆయుష్ చికిత్సకు రూ. 4,000. ఆయుర్వేద, యునాని, హోమియో, సిద్ధ చికిత్సలకు డొమిసిలియరీ కేర్తో సమానమైన మొత్తం ఇస్తుంది. దగ్గరలో MBBS డాక్టర్ కంటే వైద్యుడే ఉండే నేత ఊళ్లలో ఇది మొక్కుబడి లైన్ కాదు — నిజంగా వాడే లైన్ ఇదే.
ఒకే ఒక అర్హత నిబంధన
పరీక్ష సూటిగా ఉంది — ఇది ఆదాయం గురించి, కులం, భూమి, రేషన్ కార్డు గురించి కాదు:
- భారత పౌరుడై ఉండాలి.
- నేత కార్మికుడు తన ఆదాయంలో కనీసం 50% చేనేత నేత నుంచి సంపాదిస్తూ ఉండాలి.
- మగ, ఆడ — నేత కార్మికులందరూ అర్హులు. ఇది మంత్రిత్వ శాఖ స్పష్టంగా చెప్పిన మాట.
ఆ 50% నిబంధనే అసలు గేటు. పక్కన వ్యవసాయం చేసేవాడు, ఆటో నడిపేవాడు, చిన్న షాపు పెట్టుకున్నవాడు కూడా లోపలే — ఇంటి సంపాదనలో సగం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మగ్గం నుంచి వస్తే చాలు.
"మగ, ఆడ — నేత కార్మికులందరూ" అనే మాట పథకంలో ఉండడానికి కారణం ఉంది. చాలా నేత కుటుంబాల్లో మగ్గం ముందు పని — ఆసు పోయడం, వార్పింగ్, సైజింగ్, రంగులు వేయడం — ఆడవాళ్లే చేస్తారు, కానీ వాళ్లను "సహాయకురాలు" అని లెక్కేస్తారు. ఆమెకు సొంతంగా అర్హత ఉంది.
నేత కార్మికుడికి అర్హత ఉన్న మిగతా ప్యాకేజ్
ఆరోగ్య బీమా ఒక పథకం మాత్రమే. మంత్రిత్వ శాఖ సొంత నిర్వచనం ప్రకారం చేనేత కార్మికుడు అసంఘటిత కార్మికుడే — అసంఘటిత కార్మికుల ఉదాహరణ జాబితాలో "workers in industries of leather, handloom, mid-day meal" అని నేరుగా ఉంది. కాబట్టి కేంద్ర ప్యాకేజ్ మొత్తం తెరిచే ఉంది:
| పథకం | మీరు కట్టేది | మీకు వచ్చేది | వయసు |
|---|---|---|---|
| చేనేత కార్మికుల ఆరోగ్య బీమా | పథకం సొంత నిబంధనల ప్రకారం | రూ. 15,000 ప్యాకేజ్, పాత జబ్బులతో కలిపి | వయసు పరిమితి పేర్కొనలేదు |
| PM-SYM — పెన్షన్ | నెలకు రూ. 55–200, కేంద్రం అంతే మొత్తం కలుపుతుంది | 60 నుంచి నెలకు రూ. 3,000; మరణం తర్వాత భాగస్వామికి 50%; భార్యాభర్తలిద్దరూ చేరితే రూ. 6,000 | 18–40 మాత్రమే |
| PMSBY — ప్రమాద బీమా | ఏడాదికి రూ. 20 | రూ. 2 లక్షలు ప్రమాద మరణం/పూర్తి వైకల్యం; రూ. 1 లక్ష పార్షియల్ | 18–70 |
| PMJJBY — జీవిత బీమా | ఏడాదికి రూ. 436 | ఏ కారణంతోనైనా మరణిస్తే రూ. 2 లక్షలు | 18–50 |
| AB-PMJAY | ఉచితం | కుటుంబానికి ఏడాదికి రూ. 5 లక్షల ఉచిత ఆస్పత్రి చికిత్స | కేటగిరీ ఆధారం |
| అటల్ పెన్షన్ యోజన | ఎంచుకున్న పెన్షన్ను బట్టి | నెలకు రూ. 1,000–5,000 | 18–40 మాత్రమే |
| ONORC | రేషన్ కార్డు రేట్లు | BPL కి నెలకు 35 కిలోలు, APL కి 15 కిలోలు — పనికి వలస వెళ్లిన చోటే తీసుకోవచ్చు | వయసు పరిమితి లేదు |
| PMAY-G | ఉచితం | మైదానంలో రూ. 1.2 లక్షలు, కొండ ప్రాంతాల్లో రూ. 1.3 లక్షలు | వయసు పరిమితి లేదు |
ఆరోగ్య బీమా, ఆయుష్మాన్ భారత్ ఒకటి కాదు
ఇది చాలామందిని గందరగోళపరుస్తుంది, కాబట్టి స్పష్టంగా చెబుదాం. AB-PMJAY సెకండరీ, టెర్షియరీ ఆస్పత్రి చికిత్సకు ఏడాదికి రూ. 5 లక్షలు ఉచితంగా ఇస్తుంది — కానీ అది కేటగిరీ ఆధారం: SC/ST కుటుంబాలు, 16–59 వయసు పురుష సభ్యుడు లేని కుటుంబాలు, యాచించి జీవించేవారు.
చేనేత కార్మికుల ఆరోగ్య బీమా రూ. 15,000 తో చాలా చిన్నది, కానీ అది మీ వృత్తిని బట్టి ఇస్తారు, కేటగిరీని బట్టి కాదు — పైగా ఆయుష్మాన్ భారత్ విడిగా పేర్కొనని కళ్లద్దాలు, OPD, ఆయుష్ చికిత్స వంటి వాటిని ఇది కవర్ చేస్తుంది.
ఇవి ప్రత్యామ్నాయాలు కాదు. రెండింటికీ అర్హత ఉందో లేదో చూసుకోండి.
40 ఏళ్ల నిబంధన నేత కార్మికులను ఎక్కువగా దెబ్బతీస్తుంది
చేనేత ఒక వృద్ధాప్య వృత్తి. చాలా నేత కుటుంబాల్లో మగ్గం ముందు కూర్చునేవారి వయసు 45 దాటింది, యువత నగరాలకు వెళ్లిపోయారు. PM-SYM, అటల్ పెన్షన్ యోజన రెండూ 40 ఏళ్లకే మూసుకుంటాయి — ప్రవేశం 18 నుంచి 40, సడలింపు లేదు, ఆలస్య అవకాశం లేదు.
అంటే ఆచరణలో పెన్షన్ పథకాలు నేత కార్మికుడికి కాదు — అతని కొడుకు, కూతురికి. ఇంట్లో ఇంకా మగ్గం ముందు కూర్చునే 40 లోపు వ్యక్తి ఎవరైనా ఉంటే, వాళ్లను చేర్పించడమే ఈ సంవత్సరం ఆ కుటుంబం చేయగల అత్యంత విలువైన పని. 25 కి చేరితే నెలకు దాదాపు రూ. 55; 39 కి చేరితే అదే రూ. 3,000 పెన్షన్ కోసం నెలకు దాదాపు రూ. 200.
పెద్ద వయసు నేత కార్మికులకు తెరిచి ఉన్నవి: 70 ఏళ్ల వరకు PMSBY, చేనేత ఆరోగ్య ప్యాకేజ్, ఆయుష్మాన్ భారత్, ONORC, PMAY-G. వీటిలో దేనికీ 40 ఏళ్ల గోడ లేదు.
ధృవీకరించలేనివి — ముద్రించడం లేదు
- రాష్ట్ర చేనేత బోర్డు ప్రయోజనాలు. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ సొంత నేత కార్మికుల సంక్షేమ పథకాలు — థ్రిఫ్ట్ ఫండ్, నూలు సబ్సిడీ వంటివి — నడుపుతున్నాయి. ఈ పేజీ తయారు చేసే సమయానికి ఆ రాష్ట్ర సైట్లు అందుబాటులో లేవు, కాబట్టి ఏ రాష్ట్ర మొత్తమూ ఇక్కడ లేదు. మీ జిల్లా చేనేత కార్యాలయాన్ని నేరుగా అడగండి.
- చేనేత ఆరోగ్య పథకం ప్రీమియం. మంత్రిత్వ శాఖ ఇ-శ్రమ్ పేజీలో ప్రయోజనాల విడివిడి జాబితా ఇచ్చింది కానీ నేత కార్మికుడు ఎంత కట్టాలో ఇవ్వలేదు. ఉచితం అనుకోకండి — నమోదు సమయంలో అడగండి.
- సహకార సంఘాల మార్గం. చాలా నేత ప్రయోజనాలు ప్రాథమిక చేనేత సహకార సంఘాల ద్వారా వస్తాయి, సభ్యత్వ నిబంధనలు రాష్ట్రాన్ని బట్టి మారతాయి.
ఏం చేయాలి
- eshram.gov.in లో మీ 12 అంకెల UAN తో లాగిన్ అవ్వండి (లాగిన్ స్క్రీన్, దాని వెనక ఉన్న 17 పథకాల పూర్తి వివరాలు మా ఇ-శ్రమ్ One-Stop-Solution గైడ్ లో ఉన్నాయి). మీ occupation చేనేత నేత కాకుండా వేరేది ఉంటే సరిచేయండి — ప్రయోజనాలు కొనసాగాలంటే occupation అప్డేట్ చేయమని సైట్ ఇప్పుడు అందరికీ చెబుతోంది, పథకాల మ్యాచింగ్ ఆ ఫీల్డ్నే చదువుతుంది.
- PMSBY ఈ రోజే తీసుకోండి. ఏడాదికి రూ. 20, రూ. 2 లక్షల ప్రమాద కవరేజ్, 70 ఏళ్ల వరకు.
- ఇంట్లో 40 లోపు వయసు ఉండి నేత పని చేసేవారు ఎవరైనా ఉంటే, వాళ్ల తర్వాతి పుట్టినరోజు లోపే PM-SYM లో చేర్పించండి.
- మీ జిల్లా చేనేత కార్యాలయం లేదా నేత సహకార సంఘాన్ని "Health Insurance Scheme for Weavers" అని పేరు చెప్పి అడగండి — పూర్తి రూ. 15,000 ప్యాకేజ్ అడగండి, ముఖ్యంగా OPD, కళ్లద్దాలు, ఆయుష్ లైన్లు — సాధారణంగా వీటి గురించే చెప్పరు.
- ఆయుష్మాన్ భారత్ స్థితిని విడిగా చూసుకోండి. అది వేరే పథకం, వేరే అర్హత మార్గం.
తెలుగులో హెల్ప్లైన్: 14434 లేదా 1800-889-6811, ఉదయం 9.00 నుంచి సాయంత్రం 6.00 వరకు ఆదివారాలతో సహా ప్రతి రోజు.
ఈ పేజీలోని ప్రతి మొత్తం కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ Social Security Welfare Schemes పేజీ (eshram.gov.in) నుంచి, 30 అక్టోబర్ 2026 నాటికి ప్రచురించినది.