దేశంలో కోట్లాది అసంఘటిత రంగ కార్మికులు ఇ-శ్రమ్ కార్డును జేబులో పెట్టుకుని అది ఒక గుర్తింపు కార్డు అనుకుంటున్నారు. అది గుర్తింపు కార్డు కాదు — అది ఒక లాగిన్. 21 అక్టోబర్ 2024 నుంచి కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ ఆ లాగిన్ వెనుక 17 కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాలను పెట్టింది. మీ 12 అంకెల UAN తో లాగిన్ అయి, ఆ పథకాలకు మీరు అర్హులా లేదా అని చూసి, ఒకే పేజీ నుంచి నమోదు చేసుకోవచ్చు.
ఇ-శ్రమ్ గురించి ఇంటర్నెట్లో ఉన్న దాదాపు అన్ని ఆర్టికల్స్ "రిజిస్ట్రేషన్ ఎలా చేయాలి" దగ్గరే ఆగిపోతాయి. అది సులభమైన భాగం, చాలామంది ఎప్పుడో చేసేశారు. లాగిన్ అయిన తర్వాత ఆ కార్డు ఏం తెరుస్తుందో ఎవరూ చెప్పరు — ఇంకా మంత్రిత్వ శాఖ తన అధికారిక వెబ్సైట్ పైభాగంలో నిశ్శబ్దంగా పెట్టిన హెచ్చరిక: మీ ప్రొఫైల్, మీ occupation అప్డేట్ చేయకపోతే ప్రయోజనాలు ఆగిపోతాయి.
21 అక్టోబర్ 2024 న ఏం మారింది
ఇ-శ్రమ్ పోర్టల్ 26 ఆగస్టు 2021 న ప్రారంభమైంది — అసంఘటిత కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్ (National Database of Unorganised Workers, NDUW) తయారు చేయడానికి. మొదటి మూడేళ్లు అది ఒకే పని చేసింది: కార్మికులను నమోదు చేసి, ప్రతి ఒక్కరికీ ఒక Universal Account Number (UAN) ఇవ్వడం.
21 అక్టోబర్ 2024 న కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి శాఖ మంత్రి eShram: One-Stop-Solution (OSS) ను ప్రారంభించారు. అనేక కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖల, విభాగాల పథకాల డేటాను ఒకే చోట చేర్చారు — ఇకపై ప్రతి పథకానికి వేరే పోర్టల్కి వెళ్లి వేరే ఫారం నింపాల్సిన అవసరం లేదు.
మంత్రిత్వ శాఖ మాటల్లోనే OSS ఇచ్చే మూడు ప్రయోజనాలు: ఒకే గుర్తింపు సంఖ్య (మీ UAN) ద్వారా అన్ని పథకాల ట్రాకింగ్; అనేక పోర్టల్స్ తిరగాల్సిన, వేరు వేరు ఫారాలు నింపాల్సిన అవసరం లేకపోవడం; పథకం కొనసాగింపు లేదా నిలిపివేతకు మద్దతుగా లబ్ధిదారు స్థితి గురించి real-time అప్డేట్లు.
ఆ చివరి పాయింట్ రెండుసార్లు చదవండి. "కొనసాగింపు లేదా నిలిపివేత" — ఈ వ్యవస్థ మీ ప్రయోజనాన్ని ఆపేయగలదని ప్రభుత్వం బహిరంగంగా చెప్పడం ఇది. అందుకే ప్రొఫైల్, occupation అప్డేట్ ముఖ్యం. దీని గురించి కింద వివరంగా చూద్దాం.
మళ్లీ రిజిస్ట్రేషన్ చేయాలా?
అవసరం లేదు. మంత్రిత్వ శాఖ స్పష్టంగా చెప్పింది — re-registration అవసరం లేదు. ఇ-శ్రమ్లో ఇప్పటికే నమోదు చేసుకున్నవారు అదే UAN తో One-Stop-Solution లోకి లాగిన్ అవ్వాలి. అంతేకాదు, రిజిస్ట్రేషన్ అర్హత నిబంధనల్లో మార్పు లేదు, అవసరమైన డాక్యుమెంట్లలో మార్పు లేదు.
కాబట్టి "పాత ఇ-శ్రమ్ కార్డు రద్దైంది, డబ్బు కట్టి కొత్తగా రిజిస్ట్రేషన్ చేయాలి" అని ఏజెంట్ లేదా షాపు వాళ్లు చెబితే అది అబద్ధం. మీ UAN శాశ్వత 12 అంకెల సంఖ్య — ఒకసారి ఇచ్చాక అది ఎప్పటికీ మారదు.
మీ UAN తో అందుబాటులో ఉన్న 17 పథకాలు
ఇ-శ్రమ్ OSS లో ఇప్పుడు అందుబాటులో ఉన్నవిగా మంత్రిత్వ శాఖ జాబితా చేసిన పథకాలు ఇవి. ఇ-శ్రమ్ తన Social Security Welfare Schemes పేజీలో మొత్తం ఎంతో ప్రచురించిన చోట ఆ మొత్తాన్ని ఇచ్చాం. ప్రచురించని చోట సంఖ్యను ఊహించి రాయకుండా "ప్రచురించలేదు" అని చెప్పాం — ఆ పథకాల మొత్తాలను ఆ పథకాన్ని నిర్వహించే మంత్రిత్వ శాఖ నిర్ణయిస్తుంది.
| పథకం | ఎందుకు | ఇ-శ్రమ్ ప్రచురించిన మొత్తం |
|---|---|---|
| PM-SYM (ప్రధానమంత్రి శ్రమ యోగి మాన్-ధన్) | అసంఘటిత కార్మికులకు వృద్ధాప్య పెన్షన్ | 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు రూ. 3,000 |
| PMJJBY (జీవన్ జ్యోతి బీమా) | జీవిత బీమా | ఏ కారణంతో మరణించినా రూ. 2 లక్షలు |
| PMSBY (సురక్ష బీమా) | ప్రమాద బీమా | ప్రమాద మరణం / పూర్తి వైకల్యానికి రూ. 2 లక్షలు; పార్షియల్ వైకల్యానికి రూ. 1 లక్ష |
| AB-PMJAY (ఆయుష్మాన్ భారత్) | ఆస్పత్రి చికిత్స | కుటుంబానికి ఏడాదికి రూ. 5 లక్షలు |
| PMAY-G (ప్రధానమంత్రి ఆవాస్ — గ్రామీణ) | గ్రామంలో ఇల్లు | మైదాన ప్రాంతాల్లో రూ. 1.2 లక్షలు, కొండ ప్రాంతాల్లో రూ. 1.3 లక్షలు |
| NSAP (జాతీయ సామాజిక సహాయ కార్యక్రమం) | ఆదాయం లేని వారికి పెన్షన్ | కేంద్ర వాటా రూ. 300–500; రాష్ట్ర వాటాతో కలిపి నెలకు రూ. 1,000–3,000 |
| ONORC (వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్) | పని చేసే ఊరిలోనే రేషన్ | BPL కుటుంబానికి నెలకు 35 కిలోలు బియ్యం/గోధుమలు; APL కుటుంబానికి 15 కిలోలు |
| MGNREGA | గ్రామీణ ఉపాధి హామీ | వేతన రేటును గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ నోటిఫై చేస్తుంది — ఇ-శ్రమ్ పథకాల పేజీలో ప్రచురించలేదు |
| PM SVANidhi | వీధి వ్యాపారులకు రుణం | రుణ పరిమితులను MoHUA నిర్ణయిస్తుంది — ఇ-శ్రమ్ పేజీలో ప్రచురించలేదు |
| PMAY-U (ఆవాస్ — అర్బన్) | నగరంలో ఇల్లు | ఇ-శ్రమ్ పథకాల పేజీలో ప్రచురించలేదు |
| IGNWPS | వితంతు పెన్షన్ | NSAP లో భాగం — పై NSAP వరుస చూడండి |
| IGNDPS | వికలాంగుల పెన్షన్ | NSAP లో భాగం — పై NSAP వరుస చూడండి |
| NFBS (జాతీయ కుటుంబ ప్రయోజన పథకం) | కుటుంబ పెద్ద మరణించినప్పుడు ఒకేసారి సహాయం | ఇ-శ్రమ్ పథకాల పేజీలో ప్రచురించలేదు |
| NCS (నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్) | ఉద్యోగ అన్వేషణ, ప్లేస్మెంట్ | సేవ — నగదు ప్రయోజనం కాదు |
| SIDH (స్కిల్ ఇండియా డిజిటల్ హబ్) | నైపుణ్య శిక్షణ | సేవ — నగదు ప్రయోజనం కాదు |
| PMMSY (మత్స్య సంపద యోజన) | మత్స్యకారులకు సహాయం | ఇ-శ్రమ్ పథకాల పేజీలో ప్రచురించలేదు |
| MY Bharat (మేరా యువ భారత్) | యువత వాలంటీరింగ్, అభివృద్ధి వేదిక | సేవ — నగదు ప్రయోజనం కాదు |
దశలవారీగా ఇంకా ఎక్కువ పథకాలను చేర్చాలని మంత్రిత్వ శాఖ చెప్పింది, కాబట్టి ఈ జాబితా పెరుగుతుంది.
మీరు నిజంగా నమోదయ్యారో లేదో చెప్పే ఒక బటన్
ఈ పోర్టల్లో అత్యంత ఉపయోగకరమైన విషయం ఇదే, కానీ ఇది ఎక్కడా వివరించలేదు. లాగిన్ అయిన తర్వాత మీ స్క్రీన్లో ప్రతి పథకం పక్కన రెండు బటన్లలో ఒకటి ఉంటుంది:
- "Apply" — మీరు ఆ పథకంలో నమోదు కాలేదు. దాని నుంచి మీకు ఏమీ రావడం లేదు. నమోదు ప్రారంభించడానికి దాన్ని నొక్కండి.
- "View" — మీరు ఆ పథకంలో నమోదయ్యారు. వివరాలు చూడడానికి, ప్రయోజనాలు ట్రాక్ చేయడానికి దాన్ని నొక్కండి.
అంటే మీ బీమా లేదా పెన్షన్ యాక్టివ్గా ఉందో లేదో తెలుసుకోవడానికి ఇకపై ఊహించాల్సిన, ఏజెంట్ను అడగాల్సిన, బ్యాంక్ మెసేజ్ కోసం ఎదురుచూడాల్సిన అవసరం లేదు. లాగిన్ అయి బటన్ చదవండి. "Apply" కనిపించే ప్రతి పథకం — మీకు హక్కు ఉండి, ఇప్పుడు అందని డబ్బు లేదా కవరేజ్.
లాగిన్ తర్వాత స్క్రీన్లో ఏం కనిపిస్తుంది
OSS హోమ్పేజీలో ఏం కనిపిస్తుందో మంత్రిత్వ శాఖ స్వయంగా ఇలా జాబితా చేసింది:
- మీ పేరు, UAN
- ప్రొఫైల్ ఫొటో, Update Profile ట్యాబ్లు
- Download UAN Card
- Find Eligible Schemes
- Looking for a Job
- కేటగిరీల వారీగా Enrol for Government Schemes
- My Enrolled Schemes — మీరు ఎన్ని పథకాల్లో ఉన్నారో లెక్కతో సహా
- Logout
"My Enrolled Schemes" పక్కన ఉన్న ఆ సంఖ్యే "నాకు అసలు ఏం వస్తుంది?" అనే ప్రశ్నకు నిజమైన సమాధానం. ఆ సంఖ్య సున్నా అయితే — మీరు రిజిస్టర్ అయ్యారు, కానీ ఏమీ అందుకోవడం లేదు.
నమోదు చేసుకోగలిగే తొమ్మిది కేటగిరీలు
"Enrol for Government Schemes" కింద పథకాలు తొమ్మిది కేటగిరీలుగా ఉంటాయి: Health, Insurance, Pension, Credit Scheme, Housing, Food Security, Employment, Skilling, Miscellaneous.
Occupation అప్డేట్ చేయండి, లేదంటే ప్రయోజనాలు ఆగిపోతాయి
ఇప్పుడు eshram.gov.in లోని ప్రతి పేజీ పైభాగంలో రెండు హెచ్చరికలు తిరుగుతున్నాయి:
- ఇ-శ్రమ్ నమోదుదారులు ప్రొఫైల్ అప్డేట్ చేసుకోవాలి — ప్రయోజనాలు కొనసాగాలంటే.
- ఇ-శ్రమ్ నమోదుదారులు occupation అప్డేట్ చేసుకోవాలి — ప్రయోజనాలు కొనసాగాలంటే.
అక్కడ ఉన్న మాట "మంచి సేవ కోసం" కాదు — "for continued benefits", అంటే ప్రయోజనాలు కొనసాగడం కోసం. దీనికి తోడు "పథకం కొనసాగింపు లేదా నిలిపివేతకు మద్దతుగా real-time లబ్ధిదారు అప్డేట్లు" అనే OSS లక్ష్యాన్ని కలిపి చూస్తే విషయం స్పష్టం: మీ రికార్డులో పాత occupation ఉండడం ఒక పథకం మిమ్మల్ని తీసేయడానికి కారణం అవుతుంది.
పని మారిన వారికి ఇది ఎక్కువగా వర్తిస్తుంది — వ్యవసాయ కూలీగా నమోదై ఇప్పుడు ఆటో నడిపేవాడు, ఇంటి నుంచి పని చేసేదిగా నమోదై ఇప్పుడు కన్స్ట్రక్షన్ సైట్లో పని చేసే ఆమె. మీ రికార్డులో ఏ పని ఉందో చూసి పథకాన్ని ఎంపిక చేస్తారు. రికార్డు మూడేళ్ల పాతదైతే, మ్యాచింగ్ కూడా మూడేళ్ల తప్పు.
ఈ ఆర్టికల్ చదివి ఒకే ఒక పని చేయగలిగితే — లాగిన్ అయి occupation ఫీల్డ్ సరిచేయండి.
మీరు ఆటో, క్యాబ్ లేదా గూడ్స్ త్రీ-వీలర్ నడిపేవారైతే — అదే ప్యాకేజ్ను మీ వృత్తికి తగ్గట్టు విడగొట్టి రాశాం: ఆటో డ్రైవర్కు అర్హత ఉన్న 8 కేంద్ర పథకాలు, 40 ఏళ్ల గోడ.
అసంఘటిత కార్మికుడు అంటే ఎవరు
ఈ నిర్వచనం చాలామంది అనుకునేదానికంటే ఇరుకైనది. సేవా కేంద్రంలో ఒక రోజు వృథా చేసుకునే ముందు ఇది తెలుసుకోవడం మంచిది.
అసంఘటిత కార్మికుడు అంటే — ఇంటి నుంచి పని చేసే వారు (home-based worker), స్వయం ఉపాధి పొందే వారు (self-employed), లేదా అసంఘటిత రంగంలో వేతనం తీసుకునే కార్మికులు (wage worker) — మరియు ESIC లేదా EPFO సభ్యులు కాని వారు.
అసంఘటిత రంగం అంటే వస్తువులు లేదా సేవలను ఉత్పత్తి చేసే / అమ్మే సంస్థలు, యూనిట్లు — అవి 10 మంది కంటే తక్కువ కార్మికులను నియమించుకుని ఉండాలి, ESIC మరియు EPFO కింద రావకూడదు.
ఇందులో రెండు పరిణామాలు ఉన్నాయి, రెండూ చాలామందిని తప్పు దారి పట్టిస్తాయి:
- మీ జీతం నుంచి PF కట్ అవుతుంటే మీరు EPFO సభ్యులు — కాబట్టి ఇ-శ్రమ్ దృష్టిలో మీరు అసంఘటిత కార్మికులు కాదు.
- 10 మంది లెక్క యూనిట్ గురించి, మీ గురించి కాదు. 40 మంది ఉన్న ఫ్యాక్టరీలో పని చేస్తే — మీ పని రోజు కూలీ అయినా — మీరు ఈ నిర్వచనం బయట ఉంటారు.
ఇ-శ్రమ్ ఏం చేయదు
పరిమితులు నిజాయితీగా చెప్పడం వృథా ప్రయాణాలను ఆపుతుంది.
- ఇ-శ్రమ్ మీకు డబ్బు చెల్లించదు. ఇది ఒక facilitative platform అని మంత్రిత్వ శాఖ స్పష్టంగా చెప్పింది. ప్రతి పథకం యాజమాన్యం, అమలు, నిర్వహణ దాన్ని నడిపే మంత్రిత్వ శాఖ / విభాగం వద్దే ఉంటుంది. చెల్లింపు ఆగిపోతే పరిష్కారం ఆ శాఖ వద్దే.
- UAN ఒక పథకం కాదు — అది గుర్తింపు సంఖ్య. UAN కార్డు ఉండడం వల్లే మీకు ఏ మొత్తమూ రాదు.
- ప్రతి పథకానికి దాని సొంత అర్హత నిబంధనలు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు PM-SYM కి వయసు 18–40, నెల ఆదాయం రూ. 15,000 కంటే తక్కువ, EPFO/ESIC/ప్రభుత్వ NPS సభ్యత్వం లేకుండా ఉండాలి. OSS పథకాన్ని చూపిస్తుంది — నిబంధనలను మినహాయించదు.
- రాష్ట్రాల సంక్షేమ బోర్డులు వేరుగా నడుస్తాయి. నమోదుదారుల డేటాను రాష్ట్రాలు, UT లతో ఇప్పటికే పంచుకుంటున్నామని మంత్రిత్వ శాఖ చెప్పింది, కానీ రాష్ట్ర ప్రయోజనాలను రాష్ట్ర వ్యవస్థల ద్వారానే పొందాలి.
ఫోన్లో తెలుగులో సహాయం
ఇ-శ్రమ్ హెల్ప్డెస్క్ టోల్-ఫ్రీ నంబర్లు 14434 మరియు 1800-889-6811. సమయం ఉదయం 9.00 నుంచి సాయంత్రం 6.00 వరకు — ఆదివారాలతో సహా ప్రతి రోజు. హిందీ, ఇంగ్లీష్, తమిళ్, బెంగాలీ, కన్నడ, మలయాళం, మరాఠీ, ఒడియా, అస్సామీలతో పాటు తెలుగులో కూడా సహాయం అందుబాటులో ఉంది.
14434 కలవకపోతే సాధారణంగా కాల్స్ ఎక్కువ అయి ఉంటాయి — కొంత సేపు ఆగి మళ్లీ ప్రయత్నించండి. లిఖిత ఫిర్యాదు కోసం పోర్టల్లోని Grievance పేజీ ఉపయోగించండి — అక్కడ ఫిర్యాదు నమోదు చేసి, దాని స్థితిని (Open, In Progress, Closed — మూసేశాక పరిష్కార వివరాలతో) చూడవచ్చు. నియమిత Grievance Redressal Officer: Under Secretary, Ministry of Labour and Employment, Jaisalmer House, Mansingh Road, New Delhi.
మేము చెప్పని ఒక సంఖ్య
"30 కోట్లకు పైగా కార్మికులు నమోదయ్యారు" అనే వాక్యం ఇంటర్నెట్ అంతటా కనిపిస్తుంది. కానీ మంత్రిత్వ శాఖ సొంత FAQ పేజీలో ఆ నమోదు సంఖ్య స్పష్టంగా తప్పుగా ప్రచురించబడింది — "as on 09June 2026, over 31.69 31.08 crore" అని, రెండు వేరు వేరు సంఖ్యలు పక్కపక్కనే ముద్రించి ఉన్నాయి.
ఆ రెండింట్లో ఒకటి ఎంచుకుని వాస్తవం అని చెప్పడానికి మేము ఇష్టపడం. నమోదు సంఖ్య 31 కోట్ల పైనే ఉంది; కానీ ఈ ఆర్టికల్ రాసే సమయానికి కచ్చితమైన సంఖ్య మూల పేజీలో నమ్మదగినట్టుగా ప్రచురించబడలేదు. ఫారం కోసం లేదా అసైన్మెంట్ కోసం ఆ సంఖ్య కావాలంటే — ఈ ఆర్టికల్తో సహా ఏ ఆర్టికల్ నుంచీ తీసుకోకుండా, పోర్టల్ సొంత Dashboard నుంచి తీసుకోండి.
ఈ రోజే చేయాల్సిన పని
- eshram.gov.in తెరిచి, eShram: One-Stop-Solution సెక్షన్ కింద మీ UAN తో లాగిన్ అవ్వండి.
- My Enrolled Schemes చూడండి. ఆ సంఖ్యను గుర్తుంచుకోండి.
- Update Profile తెరిచి, పని మారితే occupation సరిచేయండి.
- Find Eligible Schemes నడిపించి జాబితా మొత్తం చూడండి. Apply కనిపించే ప్రతి పథకం మీరు లోపల లేనిది.
- తక్కువ ఖర్చు, ఎక్కువ విలువ ఉన్న కవరేజ్తో మొదలుపెట్టండి — PMSBY, PMJJBY రెండూ కలిపి సంవత్సరానికి కొన్ని వందల రూపాయలే, కానీ లక్షలు చెల్లిస్తాయి.
- లాగిన్ అయి ఉన్నప్పుడే UAN కార్డు డౌన్లోడ్ చేసుకోండి — ప్రింట్ కోసం ఏజెంట్ అవసరం ఉండదు.
పైన ఉన్నవన్నీ కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ సొంత ఇ-శ్రమ్ పోర్టల్ నుంచే — eshram.gov.in లోని FAQs పేజీ, Social Security Welfare Schemes పేజీ, About మరియు Helpdesk పేజీల ఆధారంగా, 30 అక్టోబర్ 2026 నాటికి ప్రచురించిన సమాచారం.